Taariikhda Gobolka Hiiraan New -

Talyaanigu wuxuu soo kordhiyay hab beer oo casri ah, gaar ahaan beeraha musmaar (bananas) iyo sokor. Shirkadaha Talyaaniga sida SAIS (Società Agricola Italo-Somala) waxay ka shaqaynayeen Hiiraan, iyagoo ka faa'iidaystay biyaha webiga Shabeelle. Tani waxay keentay in dad badan ay u soo guuraan miyiga magaalooyinka sida Jalalaqsi iyo Buulo Barde.

Bilowgii 2010-meeyadii, ciidamada dowladda federaalka Soomaaliya, oo ay weheliyaan kuwa AMISOM (hadda ATMIS), gaar ahaan ciidamada Burundi iyo Djibouti, waxay ka saareen Al-Shabaab qaar ka mid ah xarumaha muhiimka ah. Sannadkii 2014-kii, Beledweyne waxaa la sii daayay gumeysigii Al-Shabaab, inkastoo weerarada is-qarxiyeyaasha iyo dagaallada tooska ahi ay socdeen.

Gobolka Hiiraan waxa weeye hal tusaale oo cad: inta webigu qulqulayo, inta beeraha cagaarku soo baxayo, inta reer Hiiraan ay jecel yihiin nabadda – kama dhamaan doonto rajada.

Taariikhdu waxay baraysaa: Hiiraan waxay ka badbaaday Ajuuraan, gumaystihii, kacaankii, burburkii, iyo Al-Shabaab. Waxaana hubaal ah inay mar kale soo kici doonto.

Fikirka ugu danbeeya: Qof kasta oo Soomaaliyeed, iyo qof kasta oo Hiiraan jeclaada, wuxuu ku yeeri karaa:

"Hiiraan ha noolaato, Webigeeduna hanna noolaado."

Qoraalkani waxaa diyaariyay qoraa taariikh-yaqaan ah oo isticmaalay ilo kala duwan: qoraallo af-Soomaali ah, buugaag taariikheed oo Ingiriisi, iyo waraysiyo lagu yeeshay odayaasha Hiiraan. Waxaa la cusboonaysiiyay 2024/2025.

Taariikhda Gobolka Hiiraan: Dib u Eegis iyo Falanqayn

Hordhac

Gobolka Hiiraan, oo ah gobol ku yaal bartamaha Soomaaliya, ayaa leh taariikh dheer oo qani ah. Laga soo bilaabo bilowgii ilbaxumada, gobolka Hiiraan waxa uu ahaa xarunta dhaqan, ganacsi, iyo siyaasad ee Soomaaliya. Maqaalkan, waxa aanu dib u eeginaa taariikhda gobolka Hiiraan, falanqayninaa doonaa marxalado muhiim ah ee uu soo maray.

Taariikhda Hore (1000 S.H. - 1500 S.H.)

Gobolka Hiiraan, sida qaybaha kale ee Soomaaliya, waxa uu leeyahay taariikh dheer oo ku bilaabantay ilbaxumada Soomaaliyeed. Laga soo bilaabo 1000 S.H., gobolka Hiiraan waxa uu ahaa xarunta ganacsiga iyo dhaqanka ee Soomaaliya. Dadka deegaanka waxa ay lahaayeen nidaam siyaasadeed oo xoogan, waxaana gobolka Hiiraan uu ahaa kii ugu horreeyay ee Soomaaliya ku yeesho dawlad dhexe.

Dawladaha Hore (1500 S.H. - 1884 S.H.)

Waxaa xusid mudan in gobolka Hiiraan uu soo maray dawladaha hore ee Soomaaliya, sida:

Xooggada gumeysiga (1884 S.H. - 1960 S.H.)

Waxaa gobolka Hiiraan ay 1884 S.H. soo galaa xooggada gumeysiga Talyaaniga. Laga soo bilaabo 1889 S.H., Talyaaniga waxa ay Soomaaliya ku dhawaaqday gumeysiga, gobolka Hiiraanna waxa uu ahaa mid ka mid ah gobolada gumeysiga.

Kacaanka iyo Xukunka Siyaad Barre (1960 S.H. - 1991 S.H.)

Waxaa Soomaaliya xorriyadeeda 1960 S.H. kasoo heshaa, waxaana dhowaa xorriyaddii Soomaaliya. Laga soo bilaabo 1969 S.H., Siyaad Barre waxa uu ku yimid xukunka Soomaaliya. Xukunka Siyaad Barre waxa uu gobolka Hiiraan ku soo rogay siyaasadda xuutiyeed.

Dagaalkii Sokeeye iyo Xaaladaha Gurcan (1991 S.H. - 2012 S.H.)

Waxaa 1991 S.H. ka dhacay dagaal sokeeye oo lala yeesho Siyaad Barre. Intaas kaddib, Soomaaliya waxa ay galay qaxaa’if iyo abawo. Gobolka Hiiraan, sida deegaanada kale ee Soomaaliya, waxa uu soo maray waayihiisa adag.

Siyaasadda hadda (2012 S.H. - ilaa hadda)

Waxaa 2012 S.H. ka dhacay doorashooyinkii lagu doortay madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheikh Maxamuud. Waxaa la sameyey dawlada federaalka Soomaaliya, gobolka Hiiraanna waxa uu noqday mid ka mid ah dowladaha goboleedka. taariikhda gobolka hiiraan new

Gabagabo

Taariikhda gobolka Hiiraan waxa ay muujinaysaa marxalado muhiim ah ee soo mara dawladaha hore, xooggada gumeysiga, kacaanka iyo xukunka Siyaad Barre, dagaalkii sokeeye, iyo siyaasadda hadda. Waxaa gobolka Hiiraan uu leeyahay mustaqbal iftiymay, waxaana soo dhawayn karnaa marbaan lagula tacaabusho caqabadaha gobolka.

Geedka Weyn iyo Wabiga: Taariikhda iyo Dhaxalka Gobolka Hiiraan

Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobolada ugu muhiimada badan geeska Afrika, gaar ahaan dalka Soomaaliya. Waxuu ku yaalaa xadka dhexe ee wadanka, isagoo xad la leh gobolada Shabeellaha Dhexe, Galguduud, Mudug, iyo wadanka Itoobiya. Magaca gobolka "Hiiraan" ayaa laga qaaday magaca geedka Hiiraan, oo ah geed aad u wayn oo dheer oo ku dhaqan degmooyinka korkooda, gaar ahaan xaafadaha koonfurta ee magaalada Beledweyne. Taariikhda gobolkan waxay ku dhex jirtaa taariikhda bulshada Soomaaliyeed ee guud ahaan, laakiin wuxuu leeyahay sifooyin u gaar ah oo ku saabsan taageerada nabadda, ganacsiga, iyo xadaaradda.

Halka Magaca iyo Dhul ahaan Sida lagu xusay taariikhda afka laga soo hadlayo, magaca Hiiraan waxaa loo bixiyay geedka Hiiraan oo ku yaalay deegaanka tuulada Buq. Geedkani wuxuu ahaa astaanta awooda iyo wanaagga deegaanka, dadkuna waxay u maleeyeen inuu yahay mid ka mid ah geedka ugu wayn ee ay arkteen. Dhul ahaan, Hiiraan waa gobol aad u wanagsan oo ku wada nool daa'in iyo dooxyo wanaagsan. Wabiga Shabeelle ayaa dhex mara gobolka, isagoo sameeya nidaam beeraha iyo daa'in adag taas oo ka dhigtay gobolka "baska lagu dhafo" wadanka Soomaaliya. Sababtan awgeed, gobolku wuxuu ahaa goob ganacsi oo muhiim ah tan iyo wakhtiyo hore.

Taariikhda Hore iyo Gumaysigii

Gobolka Hiiraan , oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, wuxuu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo xasaasi u ah mustaqbalka maamulka iyo amniga gobolka. Sida ay sheegayaan wararkii ugu dambeeyay ee bishan Abriil 2026 , kuwani waa qodobada ugu muhiimsan ee hadda taagan: Arrimaha Siyaasadda iyo Maamulka Doorashooyinka 2026

: Dawladda Federaalka Soomaaliya waxay u qorsheysay in doorashooyinka dowlad goboleedyada ay dhacaan bishan Abriil 2026

, inkastoo ay jiraan khilaafaad siyaasadeed oo weli u dhexeeya madaxda federaalka iyo qaar ka mid ah maamulada. Dastuurka Cusub

: Baarlamaanka Federaalka ayaa meelmariyay dastuur dib-u-eegis lagu sameeyay bishii Maarso 2026

, kaas oo saameyn ku leh habka awood-qeybsiga ee heer federaal iyo heer gobol. Muddo Xileedka Baarlamaanka

: Muddo xileedka rasmiga ah ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya wuxuu dhammaaday Abriil 14, 2026

, taas oo gobolka Hiiraan iyo guud ahaan dalka gelisay xilli kala guur ah. www.hiiraan.com Amniga iyo Hawlgallada Dagaalka Al-Shabaab

: Hiiraan waxay weli tahay bartilmaameed muhiim u ah hawlgallada ciidanka qaranka iyo kuwa deegaanka (Macawisley). Hawlgallada ayaa sii xoogaystay dhammaadkii 2024 ilaa bilowga 2026 si loo xoreeyo deegaannada kale ee gobolka. Isbeddelka Hawlgalka Midowga Afrika Oktoobar 2025 , hawlgalkii ayaa lagu beddelay hawlgal cusub oo lagu magacaabo

, kaas oo diiradda saaraya sidii amniga loogu wareejin lahaa ciidanka Soomaaliya. European Union Agency for Asylum Xaaladda Bani'aadanimo World Report 2026: Somalia | Human Rights Watch

Gobolka Hiiraan waxa uu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo isugu jirta dib-u-dhis dhuleed, kacdoon ka dhan ah kooxaha hubeysan, iyo hardan dhanka maamulka ah Dulmar Kooban: Taariikhda iyo Juqraafiga

Gobolka Hiiraan waxa uu ku yaallaa badhtamaha Soomaaliya, isagoo xuduud la leh Itoobiya (Gobolka Soomaalida) iyo gobollada Galguduud, Shabeellaha Dhexe, Shabeellaha Hoose, Bay, iyo Bakool. Magaalada Madaxda : Beledweyne. : Qiyaastii

: Webiga Shabeelle ayaa dhex mara bartamaha gobolka, gaar ahaan magaalada Beledweyne. Isbedellada Maamulka iyo Degmooyinka cusub

Sanadihii ugu dambeeyay, waxaa si weyn loo kordhiyay tirada degmooyinka gobolka si loo ballaariyo adeegyada dowladda. Degmooyinkii Hore : Beledweyne, Buuloburde, Jalalaqsi, Maxaas, iyo Matabaan. Degmooyinka Cusub (2017–2023)

: Waxaa lagu daray degmooyin ay ka mid yihiin Ceel Cali, Farlibaax, Halgan, Moqokori, iyo Buq Aqable, taas oo tirada degmooyinka ka dhigtay ilaa 14 degmo. Maamulka "Hiiraan State"

: Waxaa soo laabtay dhaqdhaqaaqa raadinta maamul madax-bannaan oo loogu magac daray "Hiiraan State," kaas oo ka dhashay is-mari-waa siyaasadeed oo u dhexeeya qaar ka mid ah odayaasha gobolka iyo Maamulka Hirshabelle. Amniga iyo Kacdoonka Ma'awisleyda Talyaanigu wuxuu soo kordhiyay hab beer oo casri

Hiiraan waxay safka hore kaga jirtay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo gobolku noqday udub-dhexaadka kacdoonka dadka deegaanka (Ma'awisley). Guulaha Ciidanka

: Bishii Diseembar 2025 iyo horraantii 2026, ciidanka xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ayaa la wareegay tuulooyin dhowr ah oo ay ka mid yihiin kuwa hoostaga Maxaas iyo Matabaan. Nabadaynta

: Maamulka gobolka, oo uu hoggaaminayo Guddoomiye Muuse Salaad Wehliye, ayaa bishii Agoosto 2025 ku guuleystay inuu heshiis dhex dhigo beelo ku dagaallamay deegaannada Matabaan iyo xuduudka. Horumarka iyo Rajada Mustaqbalka

Inkasta oo ay jiraan caqabado, haddana hay'adaha caalamiga ah sida Qaramada Midoobay (

) waxay soo sheegayaan in 23 tuulo oo horay u go'doonsanaa hadda la geeyay gargaar bini'aadanimo ka dib markii amniga la adkeeyay. Sidoo kale, shacabka gobolka ayaa bishii Maarso 2026 soo dhaweeyay ansixinta wax-ka-beddelka dastuurka federaalka si loo helo nidaam doorasho oo qof iyo cod ah.

Ma rabtaa inaan kugu caawiyo qodobbada ugu muhiimsan ee aad ku darsan karto qaab-dhismeedka maqaalka ku habboon? 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum

Gobolka Hiiraan , oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, waxa uu sannadihii u dambeeyay marayay isbeddello siyaasadeed iyo amni oo waaweyn

. Gobolkan, oo ah midka ugu faca weyn 18-ka gobol ee Soomaaliya, waxa uu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo ay isugu jiraan dagaal ka dhan ah kooxda Al-Shabaab iyo dadaallo gobolka looga dhigayo dowlad-goboleed ka madax-bannaan Hirshabelle. Isbeddellada Siyaasadeed iyo Maamul-Goboleedka Cusub

Taariikhda dhow ee Hiiraan waxaa ruxay khilaaf xooggan oo u dhexeeya odayaasha gobolka iyo maamulka Hirshabelle. Ku-dhowaaqista Hiiraan State

: Bishii Juun 2023, ka dib markii xilkii laga qaaday guddoomiyihii gobolka Cali Jeyte Cismaan, waxa uu ku dhowaaqay in gobolka Hiiraan uu ka go'ay Hirshabelle, uuna yahay dowlad-goboleed madax-bannaan. Sababaha Khilaafka

: Khilaafkan ayaa salka ku haya hab-qaybsiga awoodda, dakhliga canshuuraha garoonka diyaaradaha ee Ugaas Khaliif, iyo dareenka dadka gobolka ee ah inaan loo sinneyn maamulka Jowhar ku dhisan. Maamullada Tartamaya

: Magaalada Beledweyne waxay hadda wajaheysaa xaalad ah inay ka jiraan laba maamul oo iska soo horjeeda—mid hoos taga Hirshabelle iyo maamulka "Hiiraan State" ee uu hoggaamiyo Cali Jeyte. Amniga iyo Dagaalka Al-Shabaab (Kacdoonka Ma'awisley)

Hiiraan waxay noqotay xuddunta kacdoonka shacabka (Ma'awisley) ee ka dhanka ah Al-Shabaab laga soo bilaabo 2022. 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum

Gobolka Hiiraan, oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, waa mid ka mid ah gobollada ugu taariikhda iyo muhiimadda weyn dalka. Sanadihii u dambeeyay, gobolku wuxuu maray marxalado siyaasadeed iyo amni oo cusub, kuwaas oo saameyn weyn ku yeeshay maamulkiisa iyo nolosha dadka deegaanka. Taariikhda iyo Muhiimadda Juquraafi

Hiiraan waxaa la aasaasay sanadkii 1954, waana mid ka mid ah siddeeddii gobol ee asalka u ahaa Jamhuuriyadda Soomaaliya. Gobolku wuxuu xuduud la leeyahay gobollada Shabeellaha Dhexe, Galgaduud, Shabeellaha Hoose, Baay, Bakool, iyo dowlad deegaanka Soomaalida ee Itoobiya.

Magaalo Madaxda: Beledweyne, oo ah magaalada ugu weyn, waxaana mara Webiga Shabeelle oo muhiim u ah beeraha iyo nolosha.

Degmooyinka: Gobolku wuxuu markii hore ka koobnaa shan degmo (Beledweyne, Buuloburde, Jalalaqsi, Maxaas, iyo Matabaan), laakiin sanadkii 2023 iyo wixii ka dambeeyay, waxaa la kordhiyay tirada degmooyinka ilaa 14 degmo si loo ballaariyo adeegyada dowladda. Arrimaha Siyaasadda: Hiiraan State iyo Hirshabelle

Sanadihii u dambeeyay, waxaa soo cusboonaaday dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed oo looga soo horjeedo maamulka Hirshabelle, kaas oo Hiiraan qayb ka yahay tan iyo 2016.

Ali Jeyte Osman: Guddoomiyihii hore ee Hiiraan, Ali Jeyte, ayaa bishii June 2023 looga dhawaaqay "Madaxweynaha ku-meel-gaarka ah" ee maamul la magac baxay Hiiraan State ka dib markii xilkii guddoomiyenimo laga qaaday.

Mawaaqifta Reer Hiiraan: Dad badan oo deegaanka ah ayaa dareemaya in gobolka laga qadiyay matalaadda siyaasadeed ee Hirshabelle, taas oo keentay dalabaad xooggan oo ah in Hiiraan uu noqdo dowlad goboleed madax-bannaan oo Federaalka ka tirsan. Amniga iyo Dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab

Hiiraan waxay noqotay xarunta (epicenter) kacdoonkii caanka ahaa ee Ma'awiisleyda, oo ah maleeshiyaad deegaan oo garab siinaya ciidanka qaranka (SNA). 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum "Hiiraan ha noolaato, Webigeeduna hanna noolaado

Taariikhda Gobolka Hiiraan (New)

Gobolka Hiiraan, oo ka mid ah gobollada taariikhiga ah ee Soomaaliya, waxa uu leeyahay taariikh qani ah oo ku salaysan warshadaha, ganacsiga, iyo isku xirka bulshooyinka kala duwan. Magaalada Jowhar, oo ah caasimadda gobolka, waxay horay u ahayd caasimaddii ugu horreysay ee Soomaaliya intii u dhaxaysay 1920-meeyadii iyo 1930-meeyadii, waagii gumeysigii Talyaaniga.

Gobolka Hiiraan waxa uu caan ku yahay Webiga Shabeelle, oo kala mara badhtamaha gobolka, isagoo sabool u ah beeraha iyo xoolaha deegaanka. Degmooyinka muhiimka ah waxaa ka mid ah Jowhar, Buuloburde, Mahadaay Weyn, iyo Jalalaqsi.

Sannadihii u dambeeyay, Hiiraan waxa ay la tacaashay dagaallo sokeeye, abaar, iyo barakac, balse dadka deegaanku waxa ay muujiyeen adkaysi iyo isku tashiga dib u dhiska nolosha. Waxa uu gobolku hadda marayaa marxalad cusub oo lagu doonayo in la soo celiyo ammaanka, ganacsiga, iyo isku xirka bulshada.

Nuxurka cusub:

Taariikhda Hiiraan ma aha mid la soo koobay, balse mid nool oo sii socota.

Warbixintan waxay si kooban u falanqaynaysaa taariikhda gobolka Hiiraan, laga soo bilaabo xididdadii hore ilaa isbeddellada ugu dambeeyay ee hadda taagan. Horudhaca Gobolka Hiiraan

Gobolka Hiiraan wuxuu dhacaa bartamaha Soomaaliya, isagoo ah mid ka mid ah gobollada ugu faca weyn dalka. Magaalada Beledweyne ayaa ah xarunta maamulka ee gobolka, waxaana mara webiga caanka ah ee Shabelle, kaas oo gobolka siiya bilic iyo fursado dhaqaale oo dhanka beeraha ah. Xididdada Taariikheed iyo Muhiimadda Istaraatiijiyadeed

Xarun Ganacsi iyo Isgaarsiin: Hiiraan waxay weligeedba ahayd marin muhiim ah oo isku xira koonfurta, waqooyiga, iyo gobollada Soomaali-galbeed (Itoobiya). Tan waxay ka dhigtay xarun ganacsi oo firfircoon.

Halgankii Gobannimo doonka: Dadka reer Hiiraan waxay door weyn ka qaateen halgankii looga horjeeday gumeystihii Talyaaniga iyo Itoobiya. Geesiyaal badan oo Soomaaliyeed ayaa kasoo kicitimay gobolkan si ay u difaacaan madaxbannaanida dalka. Taariikhda Cusub: Isbeddellada Maamulka iyo Siyaasadda

Sanadihii ugu dambeeyay, Hiiraan waxay martigelisay isbeddello waaweyn oo dhinacyo badan leh:

Dhismihii Hirshabelle: Sannadkii 2016-kii, Hiiraan waxay ku biirtay gobolka Shabeellaha Dhexe si loo dhiso maamul-goboleedka Hirshabelle. In kastoo dhismahan uu keenay caqabado iyo doodo siyaasadeed, haddana wuxuu qayb ka ahaa nidaamka federaalka ee dalka.

Kacdoonkii Macawisleyda (2022-Hadda): Taariikhda cusub ee Hiiraan waxaa si weyn u calaamadeeyay bilowgii kacdoonka shacabka ee looga horjeedo Al-Shabaab. Dadka deegaanka oo loo yaqaan Macawisley ayaa bilaabay dagaal ay dhulkooda ku xoreynayaan, kaas oo markii dambe ku baahay gobollo kale oo Soomaaliya ka mid ah.

Hoggaanka Hiiraan State: Arrimaha ugu dambeeyay ee taariikhda Hiiraan waxaa ka mid ah dhaqdhaqaaqyada loogu dhawaaqay "Hiiraan State," oo ah isku day ay qaybo ka mid ah bulshada gobolka rabaan inay ku maamulaan arrimahooda si gaar ah, taas oo weli ah dood siyaasadeed oo taagan. Dhaqaalaha iyo Arrimaha Bulshada

Beeraha iyo Xoolaha: Hiiraan waxay weli tahay udub-dhexaadka wax soo saarka xoolaha iyo beeraha (sida hadhuudhka, liinta, iyo khudaarta kale).

Horumarka Waxbarashada: Waxaa aad u kordhay tirada jaamacadaha iyo dugsiyada laga furay Beledweyne iyo magaalooyinka kale sida Buuloburde iyo Jalalaqsi, taas oo kor u qaadday aqoonta dhallinyarada. Gunaanad

Taariikhda gobolka Hiiraan waa mid isugu jirta halgan, ganacsi, iyo isbeddello siyaasadeed oo xooggan. Inkasta oo gobolku la kulmo caqabado dabiici ah sida fatahaadaha webiga Shabelle iyo colaado, haddana dadka reer Hiiraan waxay caan ku yihiin adkeysi iyo doorka ay ku leeyihiin dhismaha qaranka Soomaaliyeed.

Ma jeceshahay inaan kugu caawiyo faahfaahinta kacdoonkii ugu dambeeyay ee Macawisleyda ama falanqayn dheeri ah oo ku saabsan nidaamka Hirshabelle?

Hoos waxaa ku jira macluumaad kooban oo hufan oo ku saabsan taariikhda gobolka Hiiraan (Somalia), oo qaybaha muhiimka ah la kala caddeeyey.

Soomaaliya waxay xorriyadda qaadatay 1960-kii. Hiiraan waxay noqotay gobol ka mid ah 18 gobol ee dalka.